فارس، اصفهان، آثار تاریخی، دوره صفوی

فارس، اصفهان، آثار تاریخی، آب انبار کاروانسرای مادر شاه

این بنا که از ساخته های دورۀ صفوی محسوب می شود، بخشی از ساختمان کاروانسرای مادر شاه اصفهان می باشد که چسبیده به حمام کاروانسرا ساخته شده و دارای سردر ورودی، راه پله و پاشیر و مخزن مستطیل شکل با ابعاد 10× 33 متر با پوشش طاق و گنبد می باشد.

سیرو ، ماکسیم ، 231-229

فارس، اصفهان، آثار تاریخی، بازار در تالار (نیم آور)

این بازار که در مجموعۀ بازار اصفهان واقع شده، از بناهای پیش از دورۀ صفویه است و از سراهای معروف آن می توان سرای سفید، میراسماعیل، مروارید فروش ها، میرزا کوچک، سرای خوانساری ها، تیمچه قزوینی ها و سرای بزرگ و زیبای حاج کریم را نام برد. زیباترین بخش بنا تیمچۀ کوچکی با پوشش رسمی بندی و نورگیرهای مشبک است و دارای ورودی مستقلی از بازار است.

حاجی قاسمی، 108-101: 1375

فارس، اصفهان، آثار تاریخی، بازار درخت سوخته

این بازار که در مجموعۀ بازار اصفهان واقع است، از قدیمی ترین بازارهای اصفهان می باشد. سرای آقا و سرای  پادرخت سوخته نیز در این مجموعه قرار دارند و همچنین مسجد کوچک پادرخت، از آثار دورۀ صفویه است.

هنرفر، 1373

فارس، اصفهان، آثار تاریخی، بازار گلشن

این بازار که در مجموعۀ بازار اصفهان قرار گرفته، مربوط به دورۀ صفوی می باشد و به بازار جارچی باشی نیز معروف است. سراهای بزرگ بازار شامل سرای جارچی باشی، سرای گلشن، سرای ارباب و سرای فخر می باشد. در این بازار مسجد ملک علی بیک جارچی باشی (مورخ 1019 ه . ق) و مدرسۀ صدر (مورخ 1220 ه . ق) نیز قرار دارند.

هنرفر، 1373

فارس، اصفهان، آثار تاریخی، بقعه شاه زید

کاشیکاری در شرقی ترین قسمت محله قدیمی (ترواسکان) یکی دیگر از امام زاده های اصفهان به نام شاه زید واقع شده که معماری و تزئینات کاشیکاری گنبد آن جالب است. دو سال تاریخی در این بقعه زمان ساختمان آن را معلوم می دارد: یکی سال 994 ه.ق است که بر در مقبره منقور است و دیگری سال 1097 ه.ق می باشد که بر یک لوح سنگی نقش بسته و از تعمیرات بقعه در دوره شاه سلیمان صفوی حکایت دارد. بنابراین چنین نتیجه گرفته می شود که این بقعه در دوره پادشاهی محمد خدابنده صفوی بنا شده و در دوره شاه سلیمان تعمیر شده و محتمل است کاشیکاری گنبد که از لحاظ طرح و نقشه شباهت تمام به تزئینات کاشیکاری گنبد میرزا رفیعا (بنای تاریخی واقع در تخت فولاد اصفهان از دوره شاه سلیمان) دارد در دوره آن پادشاه به اتمام رسیده باشد.

خطوط گردنه این گنبد در نمای خارجی آن به خط بنائی سه رنگی مشگی و فیروزه ای بر زمینه آجری تکرار جملات (یا الله) و (یا رب) است و کاشیکاری آن از جمله تعمیرات سال های 1314 و 1315 ه.ش است. داخل بقعه از تزئینات نقاشی که موضوع آن وقایع مذهبی است پوشیده شده و این نقاشی ها در اوایل قرن چهاردهم هجری صورت گرفته و به قلم نقاش مشهور آن دوره سید عباس شاهزاده است که در بقعه درب امام مدفون است.

هنرفر 391-389: 1350

فارس، اصفهان، آثار تاریخی، پل مارفان (ماربین)

این پل که بر روی زاینده رود بسته شده است، مربوط به دورۀ صفوی بوده و به نام های «پل سرفراز» و «پل عباس آباد» نیز معروف است. این پل برای تردد ارامنۀ جلفا به اصفهان ساخته شده و یکی از دروازه های شهر در دورۀ قاجار در کنار آن بوده است. این پل دارای 180 متر طول، 7/4 تا 60/6 متر عرض و 7 دهانه است و پایه های پل بر روی سکویی سنگ فرش شده قرار گرفته است. مصالح به کار رفته در آن سنگ ساروج، آجر و گچ است.

هنرفر، 101: 1373

فارس، اصفهان، آثار تاریخی، پل ورزنه  

این پل که آخرین پل زاینده رود پیش از رسیدن به باتلاق گاوخونی می باشد، در حدود 100 کیلومتری جنوب شرقی اصفهان و نزدیک روستای ورزنه واقع است و ظاهراً از آثار دورۀ صفوی می باشد. پل دارای 70 متر طول، 7 متر عرض و 4/5 تا 6 متر ارتفاع است و از مصالح سنگ، آجر و ملات ساروج ساخته شده است.

ملازاده، 70: 1379

فارس، اصفهان، آثار تاریخی، پل ورگون

این پل که از آثار دورۀ صفویه به شمار می رود، در شرق فلاورجان، بر روی رودخانه زاینده رود احداث شده است. پل ورگون دارای 140 متر طول و 25/5 متر عرض است و ارتفاع آن در بلندترین نقطه حدود 40/5 متر است. پل دارای 18 دهانه به ابعاد نامساوی است و در کنار نخستین چشمۀ جبهۀ پل لوحی سنگی نصب شده که بر روی آن تاریخ 1199 ه.ق ذکر شده است.

ملازاده، 71: 1379

فارس، اصفهان، آثار تاریخی، کتیبه بقعه خواجه شاه حسن

در مجاورت کتیبه ها و تزئینات مسجد جوباره کتیبه خوش خط دیگری بر دیوار چهلستون نصب شده است که از محتوای نوشته آن چنین برمی آید که کتیبه بقعه و زاویه ای به نام خواجه شاه حسن بوده و در دوره شاه طهماسب اول بنا شده است.

کتیبه این بقعه که فعلاً در باغ چهلستون نگاهداری می شود، به خط ثلث خوش سفید معرق بر زمینه کاشی لاجوردی مورخ به سال 962 ه.ق و به خط ابوسعید امامی است.

هنرفر 388 : 1350

فارس، اصفهان، آثار تاریخی، مسجد درب جوباره

در یکی از کوچه های محله جوباره مسجد محقر و ساده ای واقع شده که آن را مسجد جوباره و مسجد پیرپینه دوز نیز می نامند. بنای مسجد دارای هیچگونه اهمیت معماری نیست ولی سردر آن قدیمی و دارای تزئینات جالبی بوده است که کلیه آن ها به باغ چهلستون انتقال یافته و بر یکی از دیواره های ضلع جنوبی باغ نصب شده است. بطوریکه از کتیبه سردر این مسجد استنباط می شود در دوره سلطنت شاه طهماسب اول بوسیله مهتر محمدعلی رکابدار نواب، بهرام میرزا برادر شاه طهماسب این مسجد از خاص مال او ساخته شده و او از اعیان شهر اصفهان بوده است. کتیبه سردر این مسجد به خط ثلث با کاشی سفید معرق بر زمینه لاجوردی که نام خطاط آن (شیخ محمد بابر) و سال تحریر آن 955 ه.ق را نیز در بر دارد. چهار بیت شعر در دو لوحه به خط نستعلیق سفید از جمله تزئینات سردر مسجد جوباره است که فعلاً بر دیوار باغ چهلستون نصب شده است و مضمون اشعار حاکی از آن است که در دوره پادشاهی شاه طهماسب مسجد جوباره بوسیله مهتر محمد علی خالصاً لوجه الله و باقبال بهرام میرزا بنا شده است.

هنرفر 387-386: 1350

فارس، اصفهان، آثار تاریخی، حمام ذوالفقاری

این بنا که به استناد کتیبه ای تاریخی، مربوط به سال 950 ه.ق می باشد، در بازار اصفهان و در مجاورت مسجد ذوالفقاری ساخته شده است. ساختمان بنا نسبتاً ساده و کوچک بوده و دارای سربینه و گرمخانه با پوشش های طاق و گنبدی است.

ملازاده، 75: 1379

فارس، اصفهان، آثار تاریخی، کاروانسرای آغا کمال پایین

قدمت این بنا که در شمال اصفهان واقع شده است، به دورۀ صفویه مربوط می شود. پلان آن از نوع چهار ایوانی و مجموعه دارای برج های آجری تزئین شده است. مصالح به کار رفته در ساخت این کاروانسرا، سنگ و آجر می باشد.

کیانی 62: 1373

فارس، اصفهان، آثار تاریخی، کاروانسرای بهرام

این کاروانسرا در مسیر اصفهان – اردستان واقع شده و قدمت آن به دورۀ صفوی بر می گردد. پلان مجموعه چهار ایوانی و مصالح به کار رفته در ساخت آن آجر می باشد. در این کاروانسرا برج هایی تزئینی نیز دیده می شود.

کیانی، 67: 1373

فارس، اصفهان، آثار تاریخی، کاروانسرای رباط ترک

این کاروانسرا که تماماً از سنگ و آجر و به شیوۀ چهار ایوانی ساخته شده، در شمال اصفهان واقع می باشد. رباط ترک متعلق به دورۀ سلجوقی بوده و در دورۀ صفویه نیز استفاده شده است.

کیانی، 87: 1373

فارس، اصفهان، آثار تاریخی، کاروانسرای سامیان

این کاروانسرا که مربوط به دورۀ صفوی می باشد، در مسیر اصفهان–ده بید واقع شده است. مجموعه به شیوۀ چهار ایوانی ساخته شده است و  بنای ساختمان های کاروانسرای سامیان خشتی می باشد.

کیانی، 92: 1373

فارس، اصفهان، آثار تاریخی، کاروانسرای شیخ علیخان

این کاروانسرا که به «چاله سیاه» نیز شهرت دارد، در 50 کیلومتری شمال غرب اصفهان واقع شده است. قدمت این بنای چهار ایوانی به دورۀ صفویه می رسد. مصالح به کار رفته در ساخت مجموعه سنگ و آجر می باشد. درون کاروانسرا تزئینات زیبایی از آجر و کاشیکاری دیده می شود.

کیانی، 104: 1373

فارس، اصفهان، آثار تاریخی، کاروانسرای مادر شاه

کاروانسرای مادر شاه یا هتل شاه عباس کنونی، در منطقه چهار باغ اصفهان واقع شده است و متعلق به دورۀ صفوی می باشد. این مجموعه به شیوۀ چهار ایوانی و از آجر و سنگ ساخته شده است. تزئینات زیبایی از کاشی و آجر در مجموعۀ هتل به چشم می خورد.

کیانی، 116: 1373

فارس، اصفهان، آثار تاریخی، کاروانسرای محمود چاه

کاروانسرای محمود چاه در دورۀ صفویه، در مسیر اصفهان به سمت ابرقو ساخته شده است. نوع پلان مجموعه چهار ایوانی و مصالح به کار رفته در ساخت آن، خشت و قلوه سنگ می باشد.

کیانی، 120: 1373

فارس، اصفهان، آثار تاریخی، کاروانسرای مهیار

این کاروانسرا که ساخت آن متعلق به دورۀ صفوی می باشد، در 52 کیلومتری جنوب اصفهان و در منطقۀ مهیار واقع شده است. ساخت مجموعه به شکل چهار ایوانی و مصالح به کار رفته در آن آجر و سنگ است. تزئیناتی از آجر و کاشی نیز در مجموعه دیده می شود.

کیانی، 129: 1373

فارس، اصفهان، آثار تاریخی، کاروانسرای یزدخواست

این کاروانسرا که در جنوب اصفهان واقع شده است، مربوط به دورۀ صفوی می باشد. مجموعه به شکل چهار ایوانی ساخته شده و در آن تزئینات زیبایی از آجر و کاشی دیده می شود. بنای کاروانسرا از آجر ساخته شده است.

کیانی 142: 1373

فارس، اصفهان، آثار تاریخی، مسجد ذوالفقار

این مسجد که وسعت زیادی ندارد در بازار اصفهان واقع شده و محله ای که در مجاورت آن قرار دارد نیز بنام ذوالفقار خوانده می شود. مدرسه ای هم به نام ذوالفقار در کوچه مجاور مسجد واقع شده است. سردر اصلی مسجد در بازار است و از این سردر بلافاصله به شبستان مسقف مسجد داخل میشوند و جالب توجه می باشد که عکس چند شمشیر دوسر ذوالفقار روی دیوارهای گچی شبستان نقاشی شده است.

هنرفر 386-384: 1350

فارس، اصفهان، آثار تاریخی، مسجد علی

یکی از بناهای تاریخی جالب اصفهان که در مجاورت میدان قدیم و مسجد جمعه قرار دارد مسجد علی است. مسجد علی یک بنای دوره سلجوقی می باشد که در عهد صفویه رو به انهدام و ویرانی نهاد. در دوره شاه اسماعیل اول صفوی به وسیله میرزا کمال الدین شاه حسین اصفهانی که نام او در کتیبه اصلی سردر مسجد آمده و از رجال دولت شاه اسماعیل بوده و عنوان وکیل السطنه و اعتماد الدوله داشته است، تجدید ساختمان شده و تزئینات کاشیکاری و مقرنس های گچی آراسته شده است.

معماری مسجد و ساختمان ایوان های متعدد اطراف آن در مسجد تاریخی اصفهان بی نظیر است. منظره عمومی مسجد در داخل آن هنوز آجری می باشد و تزئینات اختصاصی آن قطاربندی های گچی است. در ورودی مسجد در ضلع غربی آن است و در سمت جانب شرقی و شمالی و جنوبی آن ایوان هائی وجود دارد. ایوان جنوبی وسیع تر از سایر ایوان ها می باشد و شبستان گنبددار مسجد در ضلع جنوبی این ایوان واقع شده است. نمای گنبد مسجد علی از خارج آجر ساده است ولی در داخل با مقرنس های گچی تزئین شده و کتیبه اطراف آن به خط ثلث طلائی گچبری برجسته بر زمینه گچ شامل سوره “اسری” است از ابتدای سوره تا اول آیه دوازدهم و بعد به عبارت زیر که سال تاریخی آن را در بر دارد ختم می شود.

شبستان های زمستانی مسجد در گوشه جنوبی شرقی و زیر ایوان و گنبد جنوبی آن کمی پایین تر از سطح مسجد بنا شده و سبک ساختمان آن جالب می باشد. در ابتدای شروع پلکانی که سطح مسجد را به شبستان زیر ایوان و گنبد متصل می کند لوح سنگی نصب شده که به خط نستعلیق برجسته دو شعر زیر آن حجاری شده است. کتیبه اصلی سردر مسجد علی در دو ردیف و به خط ثلث نوشته شده است. ردیف اول که قسمت فوقانی کتیبه است منتخبی از آیات قرآنی می باشد که وجه ارتباط آن ها فقط از لحاظ ذکر نام (اسمعیل) است. این قسمت از کتیبه به خط ثلث معرق حنائی رنگ بر زمینه کاشی لاجوردی است. قسمت دوم کتیبه به خط ثلث سفید معرق بر زمینه کاشی لاجوردی نام پادشاه وقت (سلطان شاه اسمعیل) و بانی ساختمان و زیر او (میرزا شاه حسین اصفهانی) و سال اتمام ساختمان مسجد سال 929 ه.ق است و به خط شمس الدین تبریزی می باشد. در داخل سردر اشکال مربع پراکنده به خط بنائی سفید یا حنائی رنگ بر زمینه مشکی یا لاجوردی کلمات و جملات زیر نوشته شده است و به خط بنائی سفید معرق بر زمینه مشکی در داخل اشکال چهارضلعی پراکنده عبارت “سبحان الله و الحمدلله و لااله الاالله و الله اکبر” نوشته شده است. در راس پشت بغل سردر به خط نستعلیق سفید معرق بر زمینه کاشی لاجوردی نوشته شده است: «عبادت به مسجد علی خوش بود».

در ایوان شرقی مسجد علی که مقابل در ورودی مسجد است لوح سنگی بطول 85 و عرض 58 سانتیمتر نصب شده که کتیبه آن حاکی از اقدام ملک اصلان بیک افشار ارشلو مبنی بر وقف آبی از نهر جرجی کان بر مسجد علی است و تولیت آن به شیخ الاسلام علی فشارکی واگذار شده است. کتیبه این لوح به خط ثلث برجسته است. در ضلع شمالی مسجد و بر جرز غربی ایوان آن لوحی از سنگ مرمر بطول 16/1 متر و عرض 95 سانتیمتر نصب شده که به خط نستعلیق برجسته اشعار پراکنده و عباراتی بر آن حجاری شده است. به طوریکه در قسمت آخر کتیبه نوشته شده قایله و راقمه محمد معصوم الحسینی النامی بوده است که از هند به رسالت نزد شاه عالم پناه فلک بارگاه شاه عباس کبیر اعزام شده و پس از آنکه در ایروان از حضور شاه مرخص شده به اصفهان رسیده و این اشعار را نقش بر حجر نموده و در مسجد علی به یادگار گذاشته است. اشعار و عبارات این سنگ نوشته به شرح زیر است: «حسینی که از هند به رسالت نزد شاه عالم پناه فلک بارگاه شاه عباس آمده بود از ایروان در سنه 1013 مرخص شده بود به اینجا رسید این چند بیت از خمسه که در راه به اتمام رسیده بود ثبت نمود قایله و راقمه محمد معصوم الحسینی نامی. مقابل در ورودی صحن هارون ولایت و متصل به مسجد علی در ضلع شمالی آن مدرسه کوچکی واقع شده که از لحاظ شیوه ساختمان دارد و در اطراف آن ایوان های کوچک و حجراتی واقع شده. در گوشه جنوب غربی آن مناره مسجد علی واقع شده که آن را مناره مسجد سلطان سنجر نیز نامیده اند.

هنرفر 379-369 : 1350

فارس، اصفهان، آثار تاریخی، مسجد قطبیه

مسجد قطبیه که به فحوای کتیبه سردر آن در دوره شاه طهماسب اول به وسیله امیر قطب الدین علی باب الدشتی بنا شده است در خیابان شاه اصفهان قرار دارد، اما چون در حین احداث خیابان شاه سردر آن در معرض خطر بوده سردر جدیدی در ضلع جنوبی باغ چهلستون بنا گردیده و کاشی های نفیس آن به ساختمان جدید انتقال داده شده و نصب گردیده است.

صحن مسجد قطبیه کوچک است و اطراف آن با کاشی های معقلی (ترکیب آجر و کاشی) تزئین شده است. کتیبه سردر آن به خط ثلث با کاشی سفید معرق بر زمینه لاجوردی مورخ به اسال 950 ه.ق و به خط ابوسعید امامی است. در زیر این کتیبه به خط مشگی بر زمینه فیروزه ای نوشته شده است. در زیر هلال این سردر کتیبه ای موجود است که به موجب آن (قطب الدین باب الدشتی) برای آنکه از خوان انعام او مستحقین بهره مند گردند رقباتی را وقف نموده است که از حاصل آن ها حقوق یک نفر قاری که درتمام ایام سال به تلاوت کلام الله مجید مشغول باشد پرداخت گردد و بقیه به مصرف اطعام فقرا و مساکین برسد. کتیبه این هلال به خط ثلث سفید با کاشی معرق بر زمینه لاجوردی است. در قسمت فوقانی جبهه مقابل این سردر اطراف یک صفحه کاشیکاری که با کاشی معرق شکل دو طاووس نقش شده به خط ثلث با کاشی سفید معرق بر زمینه لاجوردی صلوات بر دوازده امام نوشته شده و در اطراف مدخل سردر به خط نستعلیق سفید معرق بر زمینه کای لاجوردی اشعاری نوشته شده است. بر دو جانب سردر به خط نستعلیق با کاشی سفید معرق بر زمینه لاجوردی نوشته شده است. از در ورودی مسجد قطبیه در دالان آن دری به شبستان گنبد دار آن که دارای چهار صفحه است باز می شود. در صفحه شمالی این گنبد قبریست که سنگ سیاه بزرگی دارد و عموم مردم آن را آرامگاه قطب الدین علی باب الدشتی میدانند و زیارت می کنند. در حالیکه کتیبه این سنگ که ذیلاً ذکر می شود مدفون در آرامگاه را شخص دیگری بنام مجدالدین اسماعیل معرفی می کند. بر جانب تحتانی سنگ آرامگاه سه شعر که ضمناً مشتمل بر ماده تاریخ فوت صاحب قبر می باشد نقر گردیده است. در صحن کوچک مسجد قطبیه سنگابی نصب شده که کتیبه آن به خط نستعلیق برجسته است.

هنرفر 383-380: 1350

فارس، اصفهان، آثار تاریخی، مسجد محله نو

مسجد محله نو از مساجد جالب عهد صفویه است که پشت بغل های اطراف صحن آن با تزئینات آجری مشابه کارهای هنری دوره صفویه در مسجد شیخعلیان و مدرسه شمس آباد تزئین شده و از دوره های بعد از صفویه هم اضافات و الحاقاتی دارد، در داخل محراب آب در دوازده لوحه به خط نستعلیق سوره های “فلق” و  “اخلاص” و “الناس” و “حمد” هر یک دو مرتبه و قسمتی از “آیه الکرسی” در چهار لوحه گچبری شده و در ذیل یکی از الواح تاریخ گچبری این خطوط ذکر شده است. این سال تاریخی در ذیل چند لوحه دیگر هم تکرار شده است و در بالای محراب در یک لوحه به خط نستعلیق کتیبه ای گچبری شده است و در داخل محراب در یک لوحه لوزی شکل زیارت حضرت رسول (ص) و حضرت اباعبدالله الحسین (ع) قلمی شده است.

کاشیکاری محراب شبستان مسجد شام آیه 84 تا نصف آیه 91 سوره “مومنون” است. کاشیکاری نمای خارجی ایوان جنوبی مسجد به خط ثلث سفید بر زمینه کاشی لاجوردی شامل “آیه الکرسی” است و تاریخ نصب کتیبه و کاشیکاری جدید مسجد در یک سطر به خط نستعلیق سفید بر زمینه کاشی لاجوردی ذکر شده است. تاریخ نصب سکوهای سنگی سردر مسجد حجاری شده است. کتیبه سنگاب مسجد محله نو به خط نستعلیق برجسته است.

هنرفر، 829- 828: 1350

فارس، اصفهان، آثار تاریخی، هارون ولایت

بناهای تاریخی هارون ولایت که بقعه و سردر کاشیکاری آن از آثار دوره سلطنت شاه اسمعیل اول و مورخ به سال 918 ه.ق است از اماکن مقدسه و زیارتگاه های عمده شهر اصفهان به شمار می رود که دارای بقعه و ضریح و رواق و یک گنبد کاشیکاری و دو صحن در شمال و مغرب بقعه است.

بقعه هارون ولایت از سمت مغرب به وسیله دری به محوطه مدرسه کوچکی باز می شود که در اطراف آن حجراتی است و جرزها و پشت بغل های اطراف آن از تزئینات معقلی (آجر و کاشی) تزئین یافته است. ایوان جنوبی آن هم دارای محرابی است که با کاشیکاری معرق نفیس تزئین شده است. این مدرسه به وسیله سردر مجللی به صحن شمالی هارون ولایت مربوط می شود و کتیبه همین سردر نفیس است که ایجاد ساختمان های فعلی را به زمان شاه اسماعیل اول می رساند. کتیبه این سردر به خط ثلث با کاشی سفید معرق بر زمینه لاجوردی است. در بالای این کتیبه یک اسپر کاشیکاری است و در الواح اطراف آن به خط ثلث حنائی رنگ معرق بر زمینه کاشی لاجوردی صلوات بر دوازده امام نوشته شده است.

در یک لوحه بالای در ورودی به خط نستعلیق سفید معرق بر زمینه کاشی لاجوردی نام بانی ساختمان در یک شعر آمده است. در یک شکل مربع بین دو پشت بغل نمای خارجی سردر به خط بنائی سفید بر زمینه کاشی لاجوردی اسم الله، محمد و علی نوشته شده است و در طرفین در چوبی سردر دو لوحه به خط سفید معرق بر زمینه لاجوردی نوشته شده است.

در زیر هلال در به خط حنائی با کاشی معرق بر زمینه لاجوردی یک بیت نوشته شده است. در وسط اسپر چوبی بالای در ورودی به خط نستعلیق مشگی فرو رفته اشعاری نقش شده که حاکی از اقدام شخصی به نام مرشد نسبت به تعویض در هارونیه در سال 1330 ه.ق است.

بالای سکوی راست سردر تاریخی بر یک لوح سنگی مرمری بسیار کوچک به طول سی و پنج و عرض نوزده سانتیمتر به خط ثلث و نستعلیق مطالبی نوشته شده و حاکی از آن است که شخصی به نام استاد قاسم در تاریخ نوزدهم شوال سال 946 ه.ق هشت اصله درخت وسک وقف امامزاده هارون ولایت نموده است. حاشیه این لوح مشتمل بر اسامی چهارده معصوم است. بین سردر تاریخی و صحن کوچک هارون ولایت دالانی واقع شده است که از یک طرف به رواق بقعه و از طرف دیگر به صحن مربوط میشود. در وسط این دالان سنگابی نصب شده و کتیبه ای در شش لوح کوچک دارد.

در اصلی ورودی بقعه هارونیه در صحن شمالی باز میشود و بین این در و در مقبره رواقی واقع شده است که تزئینات ازاره های آن از کاشی های چهارضلعی کوچک از نوع سنگینه است و دارای نقوش گل و بوته برنگ آبی بر زمینه سفید می باشد. این کاشی ها در نوع خود بی نظیر است و در سایر ابنیه اصفهان کمتر دیده می شود.

گنبد رواق تجدید ساختمان شده و در اطراف قاعده آن اشعاری به زبان فارسی طی الواح جداگانه به خط نستعلیق سفید بر زمینه لاجوردی گچبری شده است که مضمون آن ها حاکی از تعمیراتی است که در دوره سلطنت فتحعلی شاه قاجار و حکمرانی حاج محمد حسین خان صدر اصفهانی در هارون ولایت به عمل آمده است.

در طرف راست مدخل بقعه که بسوی رواق باز میشود یک تخته سنگ مرمری بر دیوار نصب شده که در قسمت فوقانی آن به خط ثلث خوش نوشته شده و به خط نستعلیق خوش این اشعار نقش بر حجر است.

در داخل بقعه و محراب هارون ولایت تعدادی جملات و عبارات مذهبی اسماء الله و سوره های دهر، شمس، تکاثر، نصر و اخلاص مورخ سال های 1328 و 1363 ه.ق به قلم سید عباس نقاش آقامیری نقاشی شده که از کارهای خیلی جدید است و اهمیت تاریخی ندارد.

در ارتفاع دو متری از سطح بقعه اشعاری به خط نستعلیق برجسته در الواح جداگانه گچبری شده است که ضمن آن ها از اشخاص خیر بنام میرزا مهدی و محمد شفیع نام برده شده است. این اشعار مورخ به سال 1066 و 1067 ه. ق و به خط محمد رضا امامی خطاط معروف عهد صفویه است.

کتیبه گردنه گنبد هارون ولایت در نمای خارجی آن به خط بنائی مشگی بر زمینه فیروزه ای با کاشی نره شامل سوره فتح است. ضلع شرقی بنای تاریخی هارون ولایت مشرف به جاده قدیمی و روبروی سردر مسجد علی شامل یک ایوان با ستون های سنگی و ایوان های کوچکی در اطراف آن است و به وسیله پنجره مشبکی با بقعه ارتباط دارد.

سقف سردر شرقی بقعه هارون ولایت در این ایوان با مقرنس های معرق کاشیکاری تزئین شده که قسمتی از آن ها پس از خرابی تجدید ساختمان شده است. در بالای پنجره مشبک آهنی در حاشیه کتیبه به خط ثلث حنائی رنگ معرق بر زمینه کاشی لاجوردی اسامی چهارده معصوم نوشته شده است. در ذیل مقرنس های ایوان نوشته شده است: «عمل عمادالدین بنا». در نمای خارجی این ایوان کتیبه ای نصب شده که حاکی از اقدام شخصی بنام حاجی جعفر در سال 1329 ه.ق نسبت به ساختمان این ایوان است. این کتیبه که نام بانی ساختمان ایوان حاجی جعفر و معمار آن نصرالله و بنّای آن حسنعلی را در بردارد و به خط ثلث سفید بر زمینه کاشی خشت لاجوردی نوشته شده است.

هنرفر 369 – 360 : 1350